Geschiedenis

Persoonlijke geschiedenis
Vanaf 1972 woonde de familie Voorsluis op de Kalkmarkt 8. Mijn ouders namen de artsenpraktijken over die daar al lange tijd gevestigd waren. Mijn vader werd havenarts, mijn moeder huisarts. Afgelopen januari overleed mijn vader onverwachts. Hij stond bekend als sociaal betrokken in zijn vak en privéleven. Mede door zijn toedoen is de Kalkmarkt 8 een toevluchtsoord waar mensen met uiteenlopende achtergronden en referentiekaders elkaar konden treffen. Dat vond voornamelijk plaats in de huiskamer waar ik opgroeide. De onbevangenheid en open blik van mijn ouders heb ik altijd bewonderd en gekoesterd. Graag zet ik dit erfgoed voort.

Geschiedenis

KALKMARKT 8, voorheen KALKMARKT U191, voorheen KALKMARKT 53, voorheen MONTELBAANSGRACHT, voorheen Perceel 23 in Park C op het Nieuwe Waalseiland.

NIEUW WAALSEILAND: PERCEEL 23 IN PARK C

Het Waalseiland is vernoemd naar de Oude Waal. Een waal is een door palenrijen omgeven stuk water waar schepen veilig kunnen aanleggen om te overwinteren of om gerepareerd konden worden. De toegangen werden bewaakt en konden ook worden afgesloten. Op een kaart van Amsterdam door Balthasar Florisz. van Berckenrode uit 1625 is de Oude Waal nog te zien. In het bovenste deel zou later het Waalseiland komen. Bovenaan is de Lastage te zien, links de Oudeschans. In de loop van de zestiende eeuw was de Oude Waal voor de meeste, steeds groter wordende schepen, te ondiep geworden. Op verzoek van de Amsterdamse scheepsbouwers werden plannen gemaakt de waal te verruimen en verplaatsen in noordelijke richting; naar dieper water. In 1592 al nam het stadsbestuur hierover een definitieve beslissing, maar pas in 1610 werd met de uitvoering van deze plannen begonnen. Op de kaart van 1625 is de verruimde situatie te zien, het zuidelijke deel (boven) was nog steeds te ondiep voor de grote schepen.

In 1634 werd uiteindelijk besloten om in het nog maar beperkt bruikbare ondiepe deel van de waal een eiland aan te plempen. Dit nieuwe eiland werd omring door: ten noorden het IJ, ten oosten de Oudeschans en ten zuiden en westen de Waalseilandgracht. Dit gedeelte van de Oudeschans werd ook wel Montelbaansgracht genoemd, vernoemd naar de Montelbaanstoren op hoek van de overkant van de Waalseilandgracht. De noordelijke kade van het eiland zou Buitenkant gaan heten (tegenwoordig Prins Hendrikkade), de zuidelijke kant Binnenkant. Nadat in 1663 de Amsterdamse kalkmarkt verplaatst werd naar de oostkant van het eiland, werd deze kant steeds vaker Kalkmarkt genoemd. In 1645/46 was het project zo ver gevorderd dat de eerste percelen door de stad verkocht konden worden. Op een vernieuwde herduk van dezelfde kaart van Balthasar Florisz. van Berckenrode uit 1657 is te zien dat slechts twee jaar later het eiland al was volgebouwd.

In tegenstelling tot de in deze buurt eerder door de stad aangelegde eilanden had het stadsbestuur met de aanleg van het Waaleiland het idee opgevat om hier een ‘luxe wooneiland’ van te maken. Hier zouden rijkere burgers kunnen gaan wonen. Storende bedrijvigheid zou niet worden toegestaan: geen werkplaatsen, geen lawaai, geen stank, geen pakhuizen; geen steegjes en gangen, maar een gesloten huizenrij. De breedte van de percelen van de grote panden (alle behalve die op de hoeken en in de doorkruisende Binnen Bantammerstraat en Schippersstraat) werd 22 Amsterdamse voet; 6,23 meter.
De duurste percelen aan de Buitenkant werden uiteindelijk voor ruim 4200 gulden verkocht (ca. €50.000).

Op de onderstaande uitgiftekaart is het eiland in drie zogenaamde ‘parken’ ingedeeld. Perceel nummer 23 in park C zou uiteindelijk Kalkmarkt 8 worden. De diepte van dit perceel is 86,7 Amsterdamse voet (25,54 meter); dus iets minder groot dan de allerduurste percelen van 120 voet. Het perceel zal ongeveer 3500 gulden (€40.000) gekost hebben.